Viết viếc

Mùa hạ của Shakespeare

“Và mùa hạ vẫn luôn luôn quá ngắn.”

– Sonnet số 18, William Shakespeare

William Shakespeare đứng trên một cây cầu màu đỏ và đứng dưới một thoáng trời xanh biếc. Nhịp cầu bằng gỗ chênh vênh, những giọt nước từ dưới lòng hồ bắn lên in thành những vệt kéo dài nhợt nhạt, ẩm ướt thấm vào đôi mắt chàng văn sĩ. Vào ngày hôm ấy, William Shakespeare còn trẻ và còn nhiều mộng ước. Cuộc đời trải ra trước mắt chàng như một miền rừng rậm bao la, có vô vàn đường mòn, có vô vàn lối tắt, có vô vàn những nhánh rẽ chằng chịt, có vô vàn những bí mật ẩn nấp dưới những đóa hoa dại và những phép màu của lũ yêu tinh vui tính cùng những nàng tiên thích trêu ghẹo lữ khách trên đường.

Đây là một mùa hè hạnh phúc. Mình nhất định cũng sẽ thật hạnh phúc. Chàng đã nghĩ như vậy khi thong dong bước qua phía bên kia cầu, tiến vào một vạt sáng rực rỡ của vầng dương tháng 7.

*

Khi cái nóng đột ngột rơi tõm xuống như một miệng bao tải rộng hoác chụp lấy thành phố, tôi biết đã đến mùa để đọc Shakespeare. Không phải bất cứ dòng viết nào của Shakespeare, không phải những bi kịch thảm thê như Othello, như Hamlet, mà chỉ là những bài sonnet thôi. Những bài sonnet đánh số từ 18 đến 126 trong tổng cộng tất cả 154 bài sonnet chàng viết trong đời. Và chỉ về một người duy nhất, một thiếu niên bí mật, mất tên, mai sau chỉ còn biết chàng gọi cậu là Fair Youth.

Những mùa hè đó tôi thường ngồi dưới một mái tôn, đợi chờ cơn mưa nào đó sẽ trút mình lách tách vào ngõ cụt, nhưng mưa không tới. Mặt trời bỏng rẫy khiến mái tôn ứa cả nước mắt. Những con côn trùng hút nắng lớn nhanh như thổi. Cái nóng khiến người ta chảy ra như một que kem, kem chảy, người chảy, mái tôn chảy, những mảng miếng bên ngoài chảy hết, chỉ còn trơ lại cãi lõi buồn cứng như hòn sỏi bên trong. Nỗi thê thiết đó thúc giục tôi mở sonnet của Shakespeare ra, lần theo từng trang, để mơ, để đọc.

Anh yêu em, nhưng không như người khác

Say đắm yêu em, anh chẳng nói nhiều

Vì ai tình yêu khắp nơi khoác lác

Người ấy khác gì đem bán tình yêu.

Khi mới yêu em, tình yêu thắm ngọt

Anh đã nói yêu em, tha thiết, mặn mà

Như hoạ my cứ xuân về lại hót

Nhưng mùa hè chim bặt tiếng không ca.

Nhưng không phải mùa hè mất vui vì thế

Khi con chim thôi hót trên cành

Mà tiếng nhạc, khi quá nhiều, quá dễ

Dẫu ngọt ngào, nhưng cũng nhảm âm thanh.

Cũng thế, như chim, bây giờ anh ít nói

Dù vẫn rất yêu em, cho tai em đỡ mỏi.

 

– Sonnet số 102

 

Giữa văn nghiệp đồ sộ như một cánh rừng thường xanh  của William Shakespeare,  tôi luôn có cảm giác các bài sonnet của chàng là những dòng suối tình chạy vắt ngang, sâu thăm thẳm, mát tái tê, tình hun hút. Và trong bầu không khí ngạt ngạt oi oi của mùa hạ, một người ngâm nga đọc vài bài sonnet cũng chẳng khác chi người bộ hành mệt nhoài đặt hành lý xuống chân, trút bỏ xống ảo, cởi giày và cởi cả niềm thê lương ủ rũ của tiết trời tháng 7, ngã vào dòng nước mát rượi, để cái lạnh nuốt chửng mồ hôi, nằm đó, nằm đó, chỉ nằm đó, không phải để chết như Ophelia trong kịch Hamlet, chỉ nằm đó, hít thở, sống, không vui, không buồn, chỉ sống.

*

Vẫn là cây cầu này. Vẫn là mùa hạ. Vẫn là Shakespeare. Những vết nước nhợt nhạt trên thành cầu bốc hơi rồi trở lại. Tuần hoàn. Shakespeare không còn trẻ nữa. Trước khi ra khỏi nhà sáng nay, chàng nhìn vào trong tấm gương tròn treo nơi  cầu thang. Không có nếp nhăn nào, cũng không có một sợi tóc bạc, không có dấu hiệu gì cho thấy chàng đã già đi nhưng chàng biết mình đã già đi, già đi nhiều so với nhiều năm trước. Thời gian trôi qua và người ta già đi, vậy thôi, đấy là thực tế, đấy là điều phải diễn ra, đấy là điều đang diễn ra, phải, đâu đó sâu kín bên trong chàng, nơi một góc mật thất u tối, một thứ gì đang thay đổi, một thứ gì không còn như trước kia, một thứ gì đang khô cạn, đang héo hon, đang xọm  lại, xanh xao, trên đà u uất.

Chàng lại đi qua cây cầu mà nhiều năm nay, chàng vẫn xuyên qua trong mỗi chiều hè. Giờ này, chàng đang ngồi dưới một gốc cây, nghĩ về vở kịch để trình diễn cho nữ hoàng Elizabeth vào dịp cuối năm. Dịp cuối năm, điều đó đồng nghĩa với một vở kịch vui. Một vở kịch khiến nhân vật cười mãn nguyện, nữ hoàng cười mãn nguyện, mọi người cười mãn nguyện. Nhưng chàng sẽ mãn nguyện chứ? Chàng không biết, nhưng chàng mãn nguyện hay không ai sẽ quan tâm nào?

Chàng là một người viết.Và những người viết luôn cô độc tới mức họ không thuộc về cả thế giới mà họ tạo ra. Trong thế giới đó, chàng là người xa lạ.

*

– Em đã làm gì tối qua?

– Tắt đèn, đi ngủ.

– Không đọc sonnet ư?

– Không đọc sonnet.

– Sao không đọc sonnet nữa ? Em nói mùa hè là mùa để đọc sonnet của Shakespeare mà.

– Ai đọc được sonnet trong cả mùa hè chứ ?

Đó là một cuộc hội thoại tưởng tượng, vì kỳ thực bạn đang ngồi một mình, và dù có đi chăng nữa cũng sẽ không ai hỏi tại sao bạn không tiếp tục đọc sonnet. Hoặc là người thời nay đã chán sonnet, hoặc là người thời nay không dám nói ra mình yêu sonnet. Cái thứ cũ xì như tấm áo nhung của bà cố nội, sonnet ấy, nó còn tỏa ra cả mùi của người thiên cổ, thứ mùi hăng hắc tím tái bị nhốt trong chiếc tủ gỗ gụ lâu ngày. Hãy để những bài sonnet nằm yên trong tủ, đừng lôi nó ra.

Tuy là một cuộc hội thoại tưởng tượng, nhưng quả thực bạn không thể cả mùa hè đọc sonnet. Mùa hè là một tấm áo, thời gian đọc sonnet chỉ mảnh như những sợi tơ.

Shakespeare cũng không viết về Fair Youth mãi. Viết nhiều thế, viết  cả trăm bài cho một con người, rồi cuối cùng cũng phát hiện ra chẳng còn gì để viết.

Anh không cần chân dung em tặng

Chân dung em, anh đã khắc trong tim.

Hơn tất cả thuốc màu, giấy trắng,

Tận đáy lòng, anh giữ mãi hình em.

Hay ít ra, khi tim còn biết đập

Và loài người còn biết yêu nhau

Khi tất cả bụi thời gian chưa lấp

Thì hình em, anh giữ mãi trong đầu.

Không giấy nào giữ em lâu đến thế,

Nên quà tặng em trao, em cất đầy cho mình

Em bảo anh cần gì bức vẽ

Khi em bao giờ cũng ở bên anh?

Để nhớ em, mà chân dung em phải thấy

Là anh tự thú mình có thể quên em vậy.

– Sonnet số 122

 

Đó là tất cả những gì anh có thể cho em. Hơn 100 bài sonnet. Không thể yêu em nhiều hơn được nữa. Đó đã là tất cả.

Bài sonnet cuối cùng tặng cậu thiếu niên Fair Youth là bài số 126. Nhưng cuốn sách của tôi đã bỏ qua bài số 126, bỏ cả bài số 125, và 124, và 123 nữa. Nó kết thúc ở bài số 122. Bởi thế, đêm qua, chẳng còn sonnet nào về chàng thiếu niên đẹp như mùa hạ mà đọc, bởi thế mà lên giường đắp chăn đi ngủ. Ngủ ngon và đêm không mộng mị.

*

William Shakespeare quyết định đặt tên vở kịch mới là Đêm thứ mười hai, hay Muốn gọi là gì cũng được. Chàng không rõ tại sao cuối cùng lại thêm vào đoạn sau, “Muốn gọi là gì cũng được”. Sao có thể như vậy chứ? Một vở kịch thì không thể gọi là cái dĩa, cái túi, cái cây, con chó hay thằng hề.

Nhưng một vở kịch là gì? Chính chàng, chính chàng cũng không hề biết. Một vở kịch hân hoan và khoái hoạt. Chàng quận công Orsino yêu nữ bá tước Olivia. Nàng Viola bị đắm tàu, cải nam trang đến hầu hạ quận công Orsino, yêu chàng mà chẳng dám nói,rồi tự nhận nhiệm vụ đi bày tỏ tình cảm với Olivia thay chàng. Trớ trêu thay Olivia lại yêu nàng. Rồi xuất hiện thêm cả anh của nàng Viola nữa. Bọn họ như thể sống chỉ để lanh lảnh hát ca và yêu đương say đắm.

Mình đã viết biết bao nhiêu những vở kịch như thế, những vở kịch về con người hoan lạc. Như thể đời này chỉ yêu thôi đã đủ lắm rồi, chẳng còn thì giờ đâu để quan tâm tới bất cứ điều gì khác. Shakespeare ngả lưng vào ghế tựa sau khi đọc lại một lượt bản thảo. Chàng nhắm mắt lim dim.

Sao mọi chuyện lại ra nông nỗi này?Mình đã từng hạnh phúc. Mình nhớ rằng mình đã từng hạnh phúc. Khi mình bước qua cây cầu kia, mình chắc chắn mình đã hạnh phúc. Mình đã là người hạnh phúc nhất thế gian nhưng cái quái gì diễn ra khiến cho mình không còn hạnh phúc? Chàng nghĩ như thế trong cơn mộng chập chờn. Không ai đánh thức Shakespeare dậy trong buổi chiều hôm đó. Chàng ngủ tới tận sáng hôm sau và thấy những đốm nắng hạ đã dần phai nhạt.

*

Thế bạn còn muốn gì hơn nữa nào? Quận công Orsino cuối cùng nhận ra tình yêu đích thực là nàng Viola xinh đẹp. Olivia thì đem lòng yêu anh trai của Viola. Mỗi người đều có một người khác để thuộc về.

“Lại đây Cesario, bởi vì em vẫn tên là thế chừng nào em còn trong vỏ nam trang. Nhưng khi nào ta thấy em trong y phục khác, em sẽ là nữ hoàng và nữ chúa trong tâm trí Orsino.”, chàng quận công thổ lộ với nàng Viola.

Đó là giây phút hạnh phúc sau cùng, kết thúc một vở kịch, kết thúc một đoạn đời. Sau đó, sau Đêm thứ mười hai,  không ai còn thấy đâu những tiếng cười vang vọng, những đêm hội tưng bừng chỉ yêu đương ca hát, những con người sinh ra chỉ để yêu,  như chim sinh ra chỉ để hót, lá sinh ra chỉ để xanh,  mây sinh ra chỉ để trôi, mưa sinh ra chỉ để rơi xuống, mùa hạ sinh ra để đốt chảy nỗi buồn.

– Em biết không, Shakespeare sau vở kịch này là một Shakespeare bi kịch. Dầu cho có sáng tác hài kịch thì cũng là những vở hai kịch u ám. Vì thế, em hãy nhớ thật kỹ giây phút này, khi Orsino nói với Viola rằng nàng sẽ là nữ hoàng trong tâm trí anh, vào giây phút đó, hạnh phúc đã thực sự ở đây, ở ngay đây.

*

Chàng lôi ra những bản sonnet mà chàng cất trong ngăn kéo. Bản sonnet thứ 18 mà năm nào từng viết cho Fair Youth, bài đầu tiên chàng viết cho cậu thiếu niên ấy:

“Anh có nên ví em với một ngày mùa hạ?

Em đáng yêu và hiền dịu gấp vạn lần.”

Mùa hạ đã qua rồi. Mùa hạ thực sự quá ngắn ngủi.  Shakespeare thở dài ngao ngán.

Hiền Trang

(Bài viết đã đăng trên Trà sữa cho tâm hồn)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *