Phim phọt

Điện ảnh Hàn Quốc – con bệnh đa nhân cách

Nếu phải đặt cho điện ảnh Hàn Quốc những năm gần đây một cái tên, có lẽ nên gọi nó là Golyadkin, theo tên một nhân vật rối loạn nhân cách của đại văn hào Dostoevsky trong Là bóng hay là hình. Ở Golyadkin một, bệnh hoạn ẩn ức bên trong. Ở Golyadkin hai, bệnh hoạn trào ra bên ngoài. Tại Cannes năm nay, chỉ riêng ở hạng mục tranh giải Cành Cọ Vàng đã có hai tác phẩm tới từ Hàn Quốc, OkjaThe day after. Hai đạo diễn của chúng, Bong Joon-ho và Hong Sang-soo, cũng chính là sự phóng chiếu hoàn hảo cho hình tượng Golyadkin và cái bóng sống của hắn.

Golyadkin Bong Joon-ho

Người đàn bà tóc đã điểm sương, mặc váy dài màu nước biển, khoác bên ngoài áo hoa màu tím, đi giữa cánh đồng lúa chín vàng, nước phim ngả xanh xao bi thảm, người đàn bà bắt đầu nhảy múa, đầu tiên chỉ là ngả nghiêng qua lại, rồi từ từ đưa tay lên khua khoắng, rồi bà xoay vòng, lắc hông, bà lấy tay che mắt, miệng nở nụ cười, rồi bà lấy tay che miệng, ánh mắt nhức nhối như đang khóc, nhạc nền vang lên không buồn cũng không vui. Quá đủ khiêu khích cho một cảnh mở màn. Đoạn đầu trong bộ phim Mother năm 2009 của Bong Joon-ho, một tác phẩm thoảng mùi Psycho của bậc thầy Hitchcock, là một thước phim chạy ngược thời gian. Phải đến gần cuối phim, chúng ta mới hay, cảnh nhảy múa ấy diễn ra ngay sau khi bà làm một điều kinh khủng: thủ tiêu nhân chứng duy nhất chứng kiến cảnh cậu con trai ngớ ngẩn của bà ra tay sát hại một nữ sinh trung học.

Xã hội là một xã hội duy ác, qua lăng kính Bong Joon-ho, một xã hội mà nếu còn sống đến ngày nay, Dostoevsky nhất định sẽ vui lòng kiến tạo tiểu thuyết của mình trên ấy. Xã hội trong phim Bong như một đường ống nước ngầm tiếp tế cho tội ác, để tội ác diễn ra thản nhiên như cách Do-joon, kẻ què quặt về mặt trí tuệ, vô tư ném tảng đá nhọn hoắt vào đầu cô gái trẻ.

Người ta cho rằng bà mẹ che giấu cho đứa con là một kẻ mù quáng. Nhưng có thật bà mù quáng hay không? Chẳng phải khi chân lý được hé lộ, chính chúng ta cũng thấy như đang bị lừa sao? Có cả một tập đoàn lũ người quỷ ám trong Mother, kẻ nào cũng có khả năng giết người, nhưng một gã đần độn như Do-joon, một kẻ hàng đêm còn ngủ rúc vào người mẹ, hắn thì không thể nào. Nhưng sự thực, hắn có thể. Và khi đến cả hắn còn có thể thì đó là lúc người ta chỉ còn biết nín thở run rẩy thốt lên, cái xã hội này đã đến hồi vô vọng.

Vô vọng đến nỗi, tội ác được gây ra một cách vô tri như cách một thằng ngốc giết người, tội ác được gây ra một cách hữu tri như cách một nhà bác học ra lệnh đổ 200 lọ hóa chất formaldehyde xuống sông Hàn để rồi hình thành dưới lòng sông con quái vật tư bản hung thần lao lên tàn sát thành phố (The Host, 2006); hay như cách một nhân viên nhà máy tầm thường ra tay giết hại hàng loạt phụ nữ, nhét vào bộ phim sinh dục của họ những trái đào, hoặc cây bút bi, hoặc một cái thìa, và đến cuối cùng, hắn mất hút vào đường hầm tối đen, ngạo nghễ, cảnh sát chỉ có thể giương mắt đứng nhìn (Memories of murder, 2003).

Xã hội đó chính là mầm mống tạo ra những thằng người tay lăm lăm cầm búa trong Snowpiercer, tác phẩm năm 2013 của Bong Joon-ho, một tác phẩm có “tất cả những gì mà Transformer: Age of Extinction mong muốn có: một bộ não, một trái tim, và một giác quan nghệ thuật”. Thế giới hậu tận thế, loài người, chúng chui vào một đoàn tàu, tay cầm những cây búa sáng loáng, chúng lao vào tận diệt lẫn nhau, chúng bổ xuống đầu nhau những nhát sắc, ngọt, không khoan nhượng. Máu vọt lên lòm đỏ.

Sinh thời, Einstein từng tiên tri: “Tôi không biết Chiến tranh Thế giới thứ 3 sẽ dùng vũ khí gì để tàn hại nhau, nhưng chắc chắn trong Chiến tranh Thế giới thứ 4, họ sẽ dùng đá và gậy gộc.” . Đây là Chiến tranh Thế giới thứ 4. Vô vọng từ một cái mầm con giờ đã thành một cái cây tán trải ra vô tận. Đây là cái kết.

Golyadkin Hong Sang-soo

Lại hãy bắt đầu từ một người phụ nữ đi. Lần này là một người phụ nữ trẻ, mái tóc cắt ngắn, gương mặt xinh tươi, đồng hồ điểm 6 giờ, chuông reo, cô tỉnh dậy, nhấc điện thoại gọi điện cho từng người: “Anh Kim Beum-soo phải không? Đây là cuộc gọi buổi sáng. Hôm này là ngày 26 tháng 10. Giờ là 7 giờ. Vâng. Anh đã dậy rồi ạ? Vâng.”, công việc của cô là thế, gọi cho một vài người, nhắc họ ngày tháng, nhắc họ giờ giấc, nhắc họ đã đến khi thức dậy. Rồi cô xem báo tìm một công việc khác. Lần này, cô đi lồng tiếng cho phim, đến cảnh ái ân, cô không sao phát ra được những âm thanh rên rỉ. Cô là nhân vật trong The day a pig fell into the well, tác phẩm đầu tay của Hong Sang-soo sản xuất năm 1996. Hong đã lấy tên một truyện ngắn của nhà văn John Cheever, nhà văc được mệnh danh Chekhov vùng ngoại ô, làm tên tác phẩm của mình.

Trong truyện ngắn của Cheever, bà Nudd nhớ lại những tháng ngày mùa hè gia đình bà ở Whitebeach Camp, cái ngày con lợn mà họ thắng được trong một hội chợ ở Lanchester rơi xuống giếng và chết. Từ ngày đó, cuộc sống ném vào họ biết bao biến cố, những biến cố nhỏ nhặt đời thường, bọn trẻ lớn lên, bất kham, khó hiểu, cả những cuộc hôn nhân thất bại. Họ đứng giữa mùa hè, có cả thiên đường trong tay, vậy mà luôn có một lý do khiến họ không bao giờ thực sự hạnh phúc.

Sự không hạnh phúc của Bong Joon-ho đến từ một xã hội duy ác. Hong Sang-soo thì không hạnh phúc vì những chuyện lặt vặt trong đời. Một nhà văn quan hệ với hai người phụ nữ và với cả hai, gã đều chẳng chạm được tới niềm vui. Một người chồng thủy chung lên giường với một cô gái làng chơi trong chuyến công tác của mình, rồi mắc bệnh lây truyền qua đường sinh dục. Một vị đạo diễn thôi không làm phim, gặp một nhóm sinh viên ngưỡng mộ mình, họ trò chuyện thân tình bên một bàn nhậu, thế mà chỉ một lúc sau, vị đạo diễn đột ngột nổi khùng với lũ nhóc, chửi rủa thóa mạ chúng và chạy ù đi mất. Cơn bột phát không rõ vì đâu. Hay đơn giản là đền từ những ẩn ức sâu xa như một ngọn núi lửa giả vờ ngủ yên đợi đến lúc phun trào.

Những kẻ trong phim của Hong tầm thường tới mức chẳng có gì để nói, họ làm nghệ thuật nhưng chẳng đặc biệt nổi danh, chỉ có suốt ngày loanh quanh đi giữa những khu phố Seoul, cùng nhau ăn nhậu, không có cá tính gì đáng kể, chỉ là một kẻ bất kỳ ở ngoài kia, Hong tóm lấy, cho vào phim. Họ hành xử như tất cả người trên thế giới này, nhưng bất thình lình, họ nốc say sưa rồi tuột hết quần áo trước mặt những người xa lạ, như nhân vật chính trong Right now, wrong then năm 2016, hay thậm chí cầm dao đâm chết một cặp tình nhân như trong The day a pig fell in the well.

Toàn là những kẻ không hạnh phúc. Nhưng, đã làm người mà còn trông mong gì hạnh phúc? Làm mẹ của đứa con sát nhân nhất định là không hạnh phúc. Nhưng kể cả khi chịu phận làm một kẻ bình thường ngày ngày vẽ tranh cũng chẳng có gì bảo đảm cho hạnh phúc của mi. Chi bằng như hai nhân vật trong cảnh cuối của The Host, khi tivi phát tới bản tin về hậu quả sau cái chết của con quái vật, người đàn ông nói với đứa nhỏ: “Chúng ta xem cái khác nhé?”, cậu bé đáp: “Tắt đi bố, tập trung ăn đi.”. Người đàn ông tắt cái tivi. Rồi họ cùng ăn cơm ngon lành.

Hiền Trang

(Bài viết đã đăng trên báo Tuổi Trẻ)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *