Viết viếc

Trong căn nhà đựng rất nhiều văn

Tôi không biết mình có tư cách để nói về việc viết hay không. Nhà văn Phan Hồn Nhiên từng nói rằng: “Muốn viết hay thì trước hết phải sống hay cái đã.” Tôi không thể không đồng tình, mà cũng không thể không thừa nhận rằng mình sống chưa được hay ho lắm. Cuộc sống của tôi, nhìn từ bên ngoài, cũng giống như một trái hạt dẻ xám nâu nhăn nheo rơi lăn lóc trên đất ẩm, chờ đợi võ vàng một con sóc nhỏ đến nhâm nhi, nhưng đợi mãi, đợi mãi mà không có con sóc nào lui tới. Thế là cứ đành nằm trơ ở đó.

Mặc dù thế, tôi vẫn viết. Mà tôi nghĩ người ta ai cũng đều viết.  Trên đời này tưởng như không có gì tự nhiên hơn đặt bút và viết. Ta có thể không bao giờ mó tay sửa xe máy, có thể không nấu cơm, có thể không biết chơi một bản sonate của Mozart hay vẽ chân dung những bông hoa huệ, nhưng không có ai lại, không một lúc nào đó, viết một cái gì đấy. Dẫu có thể vì ta sống không được hay lắm nên ta viết cũng không được hay lắm. Dẫu có thể vì ta sống không được hay lắm nên ta viết để tự lừa phỉnh mình rằng ta sống cũng không đến nỗi nào.

Nếu có một nghề nghiệp nào đó tương đồng nhất với nghề viết lách, tôi nghĩ đó là nghề thủy thủ, hoặc nhà thám hiểm đại dương. Người thủy thủ dong buồm ra khơi, anh trôi vào khối ngọc bích vô cùng tận, anh đứt neo khỏi đất liền, và khi nói tới đất liền, đó không chỉ là những gương mặt người cau có hay những ống khói phì phạch thở, đó còn là những cây anh đào nở hoa vào tháng ba, là món bánh nhân đậu đỏ bán nơi góc phố, là chiếc bình tựa cửa cắm hoa phi yến thảo, nghĩa là anh đứt neo khỏi cả những thứ xấu xa và cả những thứ chân thiện. Anh tiến vào một miền hư vô rộng khôn cùng nơi anh phải tự phân biệt mọi phải trái đúng sai, nơi anh sẽ luôn lúng túng bất chấp anh đã kinh qua bao nhiêu chặng hải hành. Ngôn từ là những loài thủy sinh tung tăng bơi bên dưới, anh sẽ không thể nào đánh bắt được hết tất thảy, anh sẽ phải vật lộn chiến đấu với những con cá mập hung hăng, và những con cá voi thì anh chỉ có thể từ xa nhìn ngắm, bởi anh biết, nếu không phải một bậc đại sư như Gabriel Garcia Marquez, anh sẽ không thể nào săn đuổi chúng.

Người đi biển biết rằng biển cả luôn lớn hơn anh ta. Người viết lách cũng biết văn chương luôn lớn hơn chính mình. Một người có thể đi hết Địa Trung Hải, cũng chưa chắc đi hết Đại Tây Dương, mà đi hết Đại Tây Dương cũng chưa chắc đã đặt chân tới biển Thái Bình, mà cứ cho có thể đi hết năm châu bốn bể, cũng đâu lặn được xuống chín tầng nước mặn. Chẳng thế mà con người có thể bay tới tận Mặt Trăng, khi trở về quả đất vẫn hồ đồ bối rối chẳng biết làm cách nào chạm tới tận cùng biển cả. Chẳng thế mà con người có thể dùng công thức toán học mô tả cả sự khai sinh vụ trụ, thiên hà, vậy mà chẳng bao giờ có đủ đầy ngôn từ để nói về tình yêu với một cây sơn trà trước cổng.

Tôi cho rằng một khi đã chọn viết là ta đã chấp nhận cúi đầu. Cúi đầu trước một bông sơn trà màu trắng, bởi ta liệu có bao giờ nắm bắt được khoảnh khắc trổ bông của nó bằng chữ nghĩa. Ta luôn không tìm kiếm đủ ngôn từ. Nhiều khi ta đinh ninh mình đã gần tiệm cận, ấy thế mà chỉ là ảo giác của phối cảnh mà thôi. Ngày ta bắt đầu biết rằng mình xếp dưới đóa sơn trà, ngày đó ta bước vào con đường viết.

*

Có hai điều mà người ta thường quy cho người viết: một, người viết là nghệ sĩ, và hai, viết là thứ tài năng thiên bẩm.

Về điều thứ nhất, tin tôi đi dù văn chương là nghệ thuật nhưng người viết văn lại không bao giờ là nghệ sĩ. Một ca sĩ, một họa sĩ, một diễn viên, họ bề ngoài đã có gì đó lấp lánh ánh kim, nếu không thì cũng tỏa rạng hào quang kiêu bạc, còn người viết ư? Bộ dạng họ chẳng khác vì một anh nhân viên công sở, một cô viên chức quèn, tóm lại là nhìn họ rõ chán đời và nhiều khi là không đàng hoàng nữa. Có lần xem bức tranh Đêm Sao Trên Cầu Sông Rhone của Vincent Van Gogh, ở mé phải bức tranh, có hai người tiện dân mặt mũi nhòa nhạt đi dưới bầu trời xanh tím, nhìn họ, tôi cảm tưởng như chính họ cũng có thể là nhà văn được, và khi bước ra khỏi tầm mắt của Vincent, họ sẽ về với ngôi nhà lụp xụp của mình, khẽ khàng đặt mình bên bàn giấy bộn bề, và dưới ánh nến tù mù, họ viết.

Còn về điều thứ hai, rằng viết là thứ tài năng thiên bẩm, đó là niềm ngạo mạn của những kẻ tập sự với văn chương, nhưng là sự xúc phạm với những người muốn theo đuổi văn chương tới kỳ cùng. (Lại) như người thủy thủ, người viết muốn sinh tồn giữa đại dương, sao có thể là một tay mơ được? Con thuyền văn chương càng cồng kềnh, càng đòi người thủy thủ lao tâm khổ tứ. Còn nếu muốn vượt đại dương bằng chiếc thuyền nan bé tẻo teo, người lái lại chẳng biết vượt sóng to gió cả thì thực hoang đường. Tôi nghe Orhan Pamuk có 12.000 cuốn sách trong thư viện cá nhân, trong bụng ông lại có ba vạn điển phạm, đó là cách mà Orhan lao động để sáng tác văn chương, và có thế thì Orhan mới đủ sức băng qua nghìn trùng đại dương, lặn xuống nghìn trùng con nước để mang về kim cương châu báu.

Nhưng kim cương châu báu ư? Nghe cứ như là thủy thủ Sinbad! Mà có khi đúng là Sinbad vậy! Những chàng Sinbad văn chương cũng như chàng Sinbad của Ngàn lẻ một đêm, vừa quả cảm vừa khoe mẽ, vừa hào sảng vừa tham lam, thậm chí là tàn độc. Đừng nói người viết không ưa vinh hoa, hơn ai hết, trong những giấc mộng sâu kín của mình, họ nhìn thấy bản thân trăm năm sau hậu thế còn nhắc tới. Họ mơ giấc mơ bất tử, nếu không mơ, sao Nguyễn Du nghĩ về thân phận nàng Tiểu Thanh mà trăn trở phận mình: “Bất tri tam bách dư niên hậu / Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như.” Họ tham lam thế đấy, muốn đời này nhớ, lại muốn đời sau cũng nhớ, họ không tầm thường như người đàn bà có cái chân đau, chỉ biết cái đau chân của mình mà chẳng thiết tha gì nỗi đau của người. Hơn ai hết, họ yêu con người. Nhưng mặt khác, họ cũng chưa dứt bỏ được tham sân hận. Họ xuất phát từ bờ mê, muốn dong buồm đi bến giác, nhưng bị kết án mãi lênh đênh giữa biển đời.

Tôi vẫn đọc đi đọc lại câu chuyện về Vua Lear của Shakespeare, một vị vua già mù quáng đuổi đi đứa con gái chính trực nhất, rồi phát điên sau khi bị hai đứa con còn lại bội phản, để rồi khi nhìn lại, bên ngài chỉ còn duy một thằng hề luôn cười hềnh hệch trước tất thảy mọi biến cố. Giữa thế giới người điên, chỉ có thằng hề là tỉnh. Và nhà văn, nhà văn đứng giữa thể trạng của Vua Lear điên rồ và thằng hề minh mẫn. Nhà văn muốn làm tri kỷ của thàng hề, lại chỉ thành bạn đường của Vua Lear. Nhà văn bất lực quỵ xuống trên con đường thiên lí đi tới sự thức tỉnh, họ vươn tay lên như tên thầy tế Imhotep cố vươn lấy tình yêu thuần khiết của đời mình, nhưng tình yêu ấy hóa ra cũng là ảo tưởng, nên họ đành buông tay dể cho hồn mình bị âm ti xâu xé. Hay đơn giản, họ ngước mắt lên để thấy đêm sao huy hoàng, nhưng mãi mãi đôi chân họ sẽ dính liền với mặt đất và trần thế.

Nhưng nói thế cũng đã là đi quá xa rồi.

Nhà văn có khi cũng chỉ là một cái nhà,

trong cái nhà ấy, có phòng ngủ để ngủ, phòng tắm để tắm, phòng ăn để ăn,

và có cả một cái bàn, trong hộc bàn, đựng văn.

Hiền Trang

[Bài viết đã đăng trên Mơ | Trà Sữa cho Tâm Hồn số tháng 4/2019]

2 Comments

  • Viet Anh Hoang

    Thật may vì giữa FTU tớ lại gặp cậu Trang ạ :)), hồi đó đọc note của cậu trên facebook (về chuyện chọn lựa nghề nghiệp) tớ rất buồn cười, cậu viết rất hài hước. Tớ đã nghĩ là cậu có khả năng sử dụng ngôn ngữ rất tốt, suy nghĩ độc đáo nhưng đến khi cậu ra mắt sách tớ mới bất ngờ. Ngay từ đầu cậu đã là một người viết có tố chất, nhưng qua các tác phẩm, cậu cũng trưởng thành lên rất nhiều, tớ có thể thấy điều đó. Tớ ngưỡng mộ cậu vì cậu giỏi là một chuyện, nhưng còn vì nỗ lực của cậu nữa. Mong cậu luôn giữ được lửa và tiếp tục sáng tạo nha!!!

    • Hiền Trang

      Ui, lâu lắm tớ mới check comment vì tớ cũng ko nhận được noti. Cảm ơn cậu nha. Đường viết chắc cũng còn dài lắm ý. của cả 2 bọn mình.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *