Phim phọt

Giấc mơ níu giữ thanh xuân

“Cảm ơn bạn đã không ngủ gật”, đó là dòng chữ hiện lên màn hình khi “Trời sáng rồi, ta ngủ đi thôi” kết thúc. Có lẽ ekip làm phim, hơn ai hết, biết rằng bộ phim của mình chẳng có gì để níu kéo sự tỉnh thức của người xem. Nói cho cùng, tại sao họ phải quan tâm tới câu chuyện bâng quơ của hai con người trẻ tuổi lang thang suốt đêm  kia chứ? 

Ấy vậy mà, có lẽ những người ngủ quên duy nhất là hai nhân vật chính – Tâm, một chàng nhạc sĩ thất bại và Thanh, một cô tài xế Grab,  tình cờ găp gỡ qua một chuyến đặt xe ôm, và sau một ngày dài cùng rong ruổi khắp các ngóc ngách Sài Gòn, họ trèo lên nóc nhà, tiếp tục trò chuyện và ngủ thiếp đi. Còn những khán giả theo dõi họ qua màn hình thì khó mà ngủ gật, khi mà trong suốt chín mươi phút, họ được nghe nhạc, được cười, được rơm rớm nước mắt, được bồi hồi và được mộng mơ, và ta nên đòi hỏi gì hơn ở một bộ phim.

“Trời sáng rồi, ta ngủ đi thôi” không phải một trải nghiệm điện ảnh mới mé. Đầu tiên, nó giống với Before Sunrise, một tác phẩm lãng mạn nhỏ xinh mà có sức sống lâu bền của Richard Linklater, khi mà cả hai bộ phim đều là những câu chuyện tối giản, gần như chỉ có hai nhân vật đi lại và nói chuyện. Rồi nó lại mang màu sắc của Once, một bộ phim thuần khiết về tình yêu, sự giao cảm và âm nhạc. 

Nhưng nếu so với Before Sunrise, “Trời sáng rồi, ta ngủ đi thôi” là một phiên bản ít rắc rối hơn – hai nhân vật ở đây không bàn luận về triết học hay chính trị, và lại mơ màng hơn, vì họ nói chuyện bằng âm nhạc, và âm nhạc thì luôn khiến mọi thương tổn hóa thành những bài thơ. Còn khi so với Once, nó lại là phiên bản có hậu hơn và tươi sáng hơn. Và, bất chấp sự tương đồng với những tác phẩm đi trước, nó vẫn đem đến một cảm giác kín đáo và nguyên bản, phần nhiều nhờ sự dẫn dắt mạch của những ca khúc indie.

Cứ mỗi lần các nhân vật cầm lên cây đàn và cất tiếng hát, bộ phim lại như bồng bềnh trôi vào một giấc mơ, mỗi giấc mơ mang một cung bậc của tuổi trẻ. 

Khi Thanh hát “Điều vô lý thứ nhất” trước chiếc gương trong ngồi chùa nhỏ còn Tâm bắt lấy giai điệu và dạo đàn, đó là giấc mơ về sự phù du của tuổi trẻ. Khi họ đứng trước những vần thơ trong viện bảo tàng và phổ nhạc nhưng câu như “Và em bởi ngộ nhận tôi / Cho nên ta buộc chung đời với nhau”, đó là một giấc mơ về sự hoang đường của tuổi trẻ. Khi Tâm sau buổi xưng tội với người linh mục liền hát “Trời ơi con chưa muốn chết”, đó là giấc mơ về sự tận hiến của tuổi trẻ. Còn khi họ ngồi trên chiếc xe buýt và hát về tiền, xung quanh những ông chú bà cô khác cũng tưng bừng hòa tấu và múa may theo, đó lại là cách họ giễu chính những giấc mơ của mình.

Giấc mơ này nối liền giấc mơ kia và xem “Trời sáng rồi, ta ngủ đi thôi”, cảm tưởng như bao trùm cả bộ phim là một sự chùng chình khó tả. Điều đó không chỉ đến từ việc hai nhân vật cứ nấn ná lại thêm cùng nhau một lát, một lát nữa, mà ngay cả những cú máy dài thật dài cũng như thể không muốn cắt, như thể muốn nán lại những khung hình yêu dấu của Sài Gòn và của thời khắc hiện tại đang diễn ra. 

Điều đó dễ hiểu thôi, hầu như tất cả những tác phẩm muốn trình hiện lại cách thời gian trôi trong một ngày, một giờ, dù thuộc về lĩnh vực văn chương hay điện ảnh, từ Ulysses của James Joyce cho tới Cléo from 5 to 7 của Agnes Varda, đều muốn vươn tới một điều bất khả: chúng muốn giữ lại thời gian. Nói theo cách ấy “Trời sáng rồi, ta ngủ đi thôi” như một cái níu tay để đêm dài tuổi thanh xuân đừng đi vội, để hiện tại ngân dài thêm một phách, vì như lời một ca khúc Thanh đã hát: “Mà chợt bên nhau, biết đâu mai lại khác. Ngày cứ trôi nhanh không ngờ.”

Không phải “Trời sáng rồi, ta ngủ đi thôi” không những có lấn cấn và những xếp đặt hơi quá tay, nhưng cả không khí của bộ phim dễ thương đến mức khiến khán giả sẵn sàng thỏa hiệp trước những phi lý ấy và không cố gắng kháng cự lại những logic mà nó đặt ra. Jean-Luc Godard từng nói: “Điện ảnh là kẻ lừa dối đẹp đẽ nhất trên đời.” Và khi người ta tự nguyện bị “dắt mũi” bởi một tác phẩm mà không đếm xỉa gì tới việc chất vấn nó, thì có nghĩa nó đã làm được điều mà điện ảnh cần phải làm.

Chỉ đáng tiếc bộ phim lại gặp không ít khó khăn tại phòng vé. Nhưng nhớ lại, vào thởi điểm ra đời, Before Sunrise cũng không được công chúng biết tới rộng rãi và thành tích phòng vé của nó cũng hết sức khiêm nhường. Song có lẽ, một câu chuyện biết cách giữ lại thời gian thì dường như cũng sẽ biết cách sống với thời gian. Giờ đây, bộ phim của Richard Linklater trở thành một biểu tượng và được thừa nhận như một trong những tác phẩm lãng mạn đáng nhớ nhất của điện ảnh thế giới. 

Nền điện ảnh Việt thì vẫn non trẻ như những nhân vật chính của “Trời sáng rồi, ta ngủ đi thôi”, vì lẽ đó, sẽ có nhiều vỡ mộng và nhiều điều không như ý. Dẫu vậy, cũng như các nhân vật ấy, bộ phim của Chung Chí Công có quyền hy vọng về một vị trí xứng đáng trong dòng chảy điện ảnh Việt, vào một thời điểm nào đó khi người ta bắt đầu nhìn về quá khứ. 

[Bài viết đã đăng trên Tuổi Trẻ]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *