Phim phọt

Đó vẫn là thời điểm đẹp nhất trong năm

Trong tiếng nhạc You send me rạo rực của Aretha Franklin, Iris (Kate Winslet thủ vai) và Amanda (Cameron Diaz thủ vai) lộng lẫy trong những bộ đầm đen quyến rũ, và họ, từ hai người phụ nữ cô đơn ở đoạn đầu phim, giờ đây cả hai cùng hạnh phúc tròn đầy trong vòng tay của những người tình. Họ nhảy múa, uống rượu, quây quần bên lò sưởi trong khi ngoài trời tuyết giăng đầy. Cảnh cuối của The Holiday có lẽ là một trong những cảnh phim điển hình nhất của dòng phim Giáng Sinh: tươi vui, lãng mạn, sáng ngời đón chờ những điều diệu kỳ mới. 

Rất nhiều những tác phẩm Giáng Sinh kinh điển đều xoay quanh những câu chuyện đẹp đẽ và có hậu như vậy. Và đó dường như là một truyền thống. Từ cái kết đẹp như mơ khi Alfred Kralik (tài tử James Stewart thủ vai) và nàng Klara Novak xinh đẹp (Margaret Sullavan diễn) nhận ra nhau chính là người bí ẩn mà mình vẫn thường xuyên thư từ trao đổi và rồi trao nhau nụ hôn ngọt ngào trong cảnh kết The shop around the corner, một bộ phim kinh điển thập niên 1940, đến gương mặt sáng bừng của cậu bé Kevin McCallister tinh ranh lém lỉnh sau những chiến thắng ròn rã trước lũ trộm ngốc nghếch, cậu chạy như bay từ thang gác xuống và ôm chầm lấy mẹ trong Home Alone, phần đầu của loạt phim được chiếu đi chiếu lại mỗi dịp Chúa sinh ra đời.

“It’s the most wonderful time of the year”, đó là thời điểm đẹp nhất trong năm, như lời bài hát nổi tiếng mà Andy Williams đã hát. Và có lẽ bởi vậy, đa phần các bộ phim lấy bối cảnh và đề tài Giáng Sinh thường dễ thương, ấm áp, vui vẻ, đem lại những tiếng cười dễ chịu, hàm chứa những thông điệp nhẹ nhàng về tình yêu, gia đình.

Nhưng cùng một lúc, chúng ta lại có Last Christmas, một bài hát hoài niệm về tình yêu, và người sáng tác ra nó, trớ trêu thay, lại qua đời vào ngày Giáng Sinh năm 2016. Hay 7 o’clock news / Silent night, một bản nhạc của Simon & Garfunkel, với tiếng hát ca khúc Silent night trên nền một bản tin thời sự với toàn thông tin u ám về chiến tranh Mỹ – Việt, về những tên sát nhân, về những cuộc biểu tình. Và cũng như  trong âm nhạc không phải bài ca Giáng Sinh nào cũng ngập tràn hy vọng, thì trong điện ảnh, không phải tất tật các bộ phim Giáng Sinh đều tươi sáng. Giáng Sinh không dành cho tất cả mọi người. Vẫn có ở đó, trong đêm Giáng Sinh, những trái tim tan vỡ, những thân phận bên lề, những con người sống trong bóng tối dù đó là Giáng Sinh hay không phải Giáng Sinh. 

Cuộc sống không phải luôn tươi đẹp

Đêm Giáng Sinh, một người đàn ông đi tìm cái chết. George, tên người đàn ông, tuyệt vọng đến cùng cực với ước mơ dang dở và cuộc đời bế tắc không lối thoát. Đó là nội dung của It’s a wonderful life, bộ phim của Frank Capra đã được Viện Lưu trữ phim Quốc gia Mỹ lựa chọn bảo tồn vì “tính văn hóa, lịch sử và dấu ấn thẩm mỹ”. 

Bộ phim tái hiện cuộc đời đen tối của nhân vật George, những hoài bão bất thành của tuổi trẻ và những gánh nặng trách nhiệm của số phận. Ngay trong đêm Giáng Sinh, George lang thang cầu xin Chúa cứu rỗi nhưng chỉ nhận được một cú đấm tư tay giang hồ. Phần lớn thời lượng tác phẩm, It’s a wonderful life là một bộ phim buồn, dù cuối cùng những thiên thần đã cứu giúp George và cho anh hiểu được giá trị của cuộc đời mình, một cuộc đời dù anh tưởng là vô nghĩa nhưng nếu nó không tồn tại, sẽ để lại một lỗ hổng không gì bù đắp được. 

It’s a wonderful life vẫn kết thúc trong những nốt nhạc vui, nhưng cũng là một mẫu mực cho những tác phẩm “đời thừa” đêm Giáng Sinh được sản xuất những năm sau đó.

Ám ảnh bậc nhất có lẽ là Tangerine, một tác phẩm nhỏ mà dữ dội từng gây ấn tượng tại Liên hoan phim Sundance năm 2015 vì được quay hoàn toàn bằng iphone 5S. 

Tangerine theo chân hai cô điếm chuyển giới Sin-dee Rella (một cách giễu nhại tên nàng Lọ Lem Cinderella) và Alexandra. Sin-dee Rella mới ở tù về, và cô đang đi tìm gã chồng hờ mà cô nghe nói đã phụ bạc cô để đi theo một gái làng chơi khác. Và Giáng Sinh của những ổ điếm và những khu ổ chuột không có thông, không có quà, không có tiệc tùng, không có gà tây, không gì cả, chỉ có những cuộc đánh lộn, những vụ đi khách bị quỵt tiền, những màn ói mửa tanh tưởi, những vụ giành giật đàn ông và sự ê chề của tất cả đàn ông, đàn bà, kẻ chung tình hay kẻ lừa dối. Đó là một đêm Giáng Sinh bốc mùi xú uế, bẩn thỉu và kinh tởm, và ngay giữa đêm Thánh vô cùng, Sin-dee Rella đi bắt khách nhưng bị lũ đầu đường xó chợ ấy đổ nước tiểu vào mặt, làm hỏng cả bộ tóc giả duy nhất mà cô có.

Không thảm hại và đáy cùng như Tangerine, nhưng Carol của đạo diễn Todd Haynes cũng là một vở kịch buồn cho Đêm Giáng Sinh, cái đêm đáng ra con người ta cần hạnh phúc. Chuyện tình giữa hai người đàn bà Carol (Cate Blanchett) và Therese (Rooney Mara) tuy đẹp vô ngần, nhưng vẻ đẹp thanh khiết trong sự tương giao của họ không thể khỏa lấp những rạn vỡ nơi đời sống riêng tư của mỗi cá nhân, và cuối cùng, họ mỗi người lại đi một ngả, cắt đứt với nhau trong day dứt  để đối mặt với những khốn khổ của bản thân mình. 

Nhiều người không để ý rằng, Eyes wide shut, bộ phim cuối đời của Stanley Kubrick và cũng là bộ phim thời thanh xuân tuyệt đẹp của Nicole Kidman và Tom Cruise cũng lấy bối cảnh Giáng Sinh. Và trong cái dịp người ta thường dùng để tôn vinh tình thân, tình yêu, sự gắn kết và thấu tận lẫn nhau ấy, hai nhân vật Bill và Alice cuối cùng lại chỉ bắt gặp mình trong những mê cung của ảo mộng, hoàn toàn bị cắt đứt khỏi nhau và mãi mãi mỗi người co ro trong những bí ẩn, nghi hoặc, thất vọng  riêng tư không thể cất thành lời. 

Ngay cả trong một bộ phim tình cảm êm đềm, duyên dáng và khả ái như Love actually của Richard Curtis, cũng có những khoảnh khắc khiến người xem như tan vỡ. Đó là cảnh Mark đứng đối diện với Juliet trước cửa nhà cô, mở một chiếc đài toàn những bản hát mừng Giáng Sinh, và lật những tờ giấy đã viết sẵn lời bày tỏ tình yêu vô vọng nhưng vĩnh viễn dành cho cô mà anh đã luôn che giấu, bởi vì cô là vợ người bạn thân thiết nhất trong đời Mark. Hay đó là cảnh Karen nhận món quà Giáng sinh từ tay chồng mình, chiếc đĩa nhạc Both sides now, và vừa nhốt mình trong phòng nghe giọng ca của Joni Michell, bà vừa nức nở khóc vì biết chiếc vòng cổ mà bà đã thấy trong túi áo chồng hôm trước được ông tặng cho người đàn bà khác – cô trợ lí trẻ trung.

Tất cả những gì bạn cần là tình yêu

Dù là ngày Giáng sinh đi chăng nữa, không ai có thể ngăn những nỗi đau ập đến. Và phép màu Giáng sinh trong cuộc đời thực không phải là những phép màu theo nghĩa đen, mà chúng nằm trong sự tỉnh thức của con người.

Trong It’s a wonderful life, phép màu không đến từ việc những thiên thần cho George – trên bờ vực tuyệt vọng – được nhìn ngắm một cuộc đời không có anh trong đó, dù đó đích thị là một phép màu. Phép màu là khi George nhận ra cuộc đời mình dù không hoàn hảo nhưng vẫn có ý nghĩa với những người anh yêu nhất. 

Ở Tangerine, hai cô điếm trong đêm Giáng sinh đến sau cùng vẫn bơ vơ, vật vờ và khốn khổ. Và có lẽ họ sẽ vẫn bơ vơ, vật vờ, khốn khổ trong rất nhiều tháng ngày phía trước. Nhưng ít nhất, họ vẫn có nhau. Sau cuộc cãi vã kịch liệt với Alexandra vì một thằng đàn ông chẳng ra gì, Sin-dee đi bắt khách và bị đổ nước tiểu vào mặt. Cô ướt lướt thướt, hôi hám và bẩn thỉu, mái tóc giả duy nhất rũ rượi, và chỉ còn Alexandra ở đó, lột xuống mái tóc giả của mình, đưa cho bạn. 

Bill sau cuộc phiêu lưu tìm về bản ngã của riêng mình đã trở về nhà, và bật khóc khi thấy Alice đang nằm ngủ, với chiếc mặt nạ hệt như chiếc mặt nạ hóa trang mà anh đã thuê để dự bữa tiệc tình dục bí ẩn, rồi thú nhận cùng cô tất cả. Và sáng hôm sau, khi cùng đi mua sắm chuẩn bị cho lễ Giáng sinh đang tới, Alice nói họ nên cảm thấy biết ơn vì cuộc hôn nhân này vẫn đang tiếp diễn.

Tình yêu cũng như cuộc đời, không bao giờ hoàn hảo, luôn có một vết nứt nào đó, một hiểu lầm nào đó, nhưng trong đêm Giáng sinh, người ta nhận ra một tình yêu không hoàn hảo cũng là một tình yêu, và tất cả những gì chúng ta cần, và có, là tình yêu, không gì khác.

Bởi thế, dù trong Love actually, không phải ai cũng có một tình yêu hoàn hảo (và rõ ràng không có ai có một tình yêu hoàn hảo), nhưng như lời dẫn truyện trong cảnh mở đầu nổi tiếng của nó: “Trước khi chiếc máy bay đâm sầm vào Tháp đôi, theo như tôi biết, không có cuộc gọi nào hay tin nhắn nào từ những người gặp nạn hàm chứa sự ghét bỏ và trả thù – tất cả chúng đều là lời nhắn về tình yêu. Nếu bạn tìm kiếm nó, tôi ngờ rằng bạn sẽ thấy luôn thấy tình yêu thực sự ở khắp quanh mình.”

Và chính là nhờ sự cứu rỗi của tình yêu mà Giáng sinh vẫn là khoảng thời gian đẹp nhất trong năm, dù Giáng sinh cũng không ngăn được những biến cố đời người.

[Bài viết đã đăng trên tạp chí Đẹp số tháng 12.2019]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *